Kijken naar de bomen op je pad

Dit artikel over het verbreden van je blik op bomen schreef ik voor De natuur uw arts, het (online) tijdschrift van Stichting Natuurlijk Welzijn. Het verscheen in uitgave #278, maart/april 2022. Je kunt het hier op hun website lezen of hieronder op mijn website, met wat extra fotomateriaal.

Kijken naar de bomen op je pad

Stel: je hebt een pittige week achter de rug. Misschien is er gedoe op je werk, loop je net even uit de pas met je partner of stoei je met het vraagstuk ‘zingeving’. Om jezelf wat af te leiden, maak je een wandeling. Je loopt door het park, in het bos of in de duinen. In gedachten verzonken volg je het pad, meer bezig met je problemen dan dat je aandacht hebt voor de wereld om je heen. Plotseling sta je stil bij een boom.

Maar waarom bij deze boom? Je hebt er niet bewust voor gekozen, maar je geeft gehoor aan een vage ingeving om juist hier even stil te staan. Je kijkt naar de boom, voelt aan de bast, ruikt de geuren. Je gaat onder de boom zitten met je rug tegen de stam. Tot je verrassing voel je de onrust van je afglijden en je geest wordt helder. Misschien krijg je zelfs al een idee hoe je de situatie waarmee je worstelt, kunt verlichten.

Nadat je weer verder liep, vroeg je je weer af waarom je juist bij déze boom gestopt was. Zou er meer achter kunnen zitten dan puur toeval? Werd je aandacht misschien onbewust aangetrokken door bepaalde kwaliteiten van die boom? Kwaliteiten die precies datgene boden wat je op dat moment nodig had?
 

Fysieke kenmerken

Met een eerste oogopslag neem je de fysieke gedaante van een boom waar. Je kijkt dan met een wetenschappelijke blik naar de biologische kenmerken van de boom. Je ziet de vorm van de boomkroon, de openheid van de takken en de dichtheid van het bladerdek. De stam buigt rank en slank mee met de wind of staat breed en stevig in de aarde geworteld. De bladeren hebben verschillende vormen en nerfstructuren, zijn gegroepeerd op de tak of bezetten in hun eentje een twijg. Je kijkt naar de bloesem in heldere voorjaarskleuren en in de herfst zie je een glanzende vrucht of harde noot, eetbaar voor mens of dier. Je kunt kijken naar wie er in, om en onder de boom leeft.

De Zweedse arts en plantkundige Carl Linnaeus heeft in de achttiende eeuw het plantenrijk gerangschikt naar fysieke ken­merken. Gestructureerd op naam, geslacht en familie. Hij bracht een ordening aan binnen het plantenrijk. Met een dergelijke blik kun je ook bomen in andere verschijningsvormen bekijken, bijvoorbeeld in bovenlichten, als bedrijfslogo, als textielmotief, op vlaggen of in de kunst.
 

Veelzijdige toepassingen

Als je wat breder kijkt, zie je talrijke toepassingen. Het hout wordt gebruikt om iets van te maken: gereedschap, instrumenten, meubels, voer- en vaartuigen, bruggen, een huis. Hout heeft unieke kwaliteiten, geschikt voor verschillende doeleinden. Een populier voor klompen bijvoorbeeld, of grenen voor een scheepsmast of een esdoorn voor de klankkast van een viool.

Bijna nog belangrijker is de andere functie van hout. Als brandstof voor vuur: het vuur voor noodzakelijke warmte en licht voor de gemeenschap, het vuur waarboven voedsel bereid wordt. Ook dan benutten we van elke soort de specifieke eigenschappen. Een appelboom geeft weinig rook, de wilg brandt minder lang maar geeft snel warmte en de den geeft een kenmerkende geur. Vrucht- en nootdragende bomen zijn een grote voedselbron voor mens en dier. Appels, pruimen en kersen, hazelnoten, walnoten en kastanjes. Struiken bieden bessen in allerlei soorten en smaken. Ook het blad wordt gegeten door dieren, bijvoorbeeld de berkenbladeren of de bladeren van de hazelaar.

Al eeuwen geleden ontdekten onze voor­ouders de helende werking van verschillende delen van de boom. Een wilgenbast als pijn­stiller, de antivirale werking van vlierbessen of berkenwater als oppepper in het voorjaar. Zo bezien schenkt een boom je grondstof, brandstof, voedsel en medicijn.
 

Verhalenverteller

Verbreed je blik nog wat verder en denk eens aan de mythen en legenden. Bomen spelen al duizenden jaren een rol in allerlei verhalen. Zo vind je in alle culturen de levensboom die de schepper en hoeder van het leven is, of de boom die als een ‘as’ de bovenwereld via de middenwereld met de onderwereld verbindt.

In spirituele zin zijn er de ‘levensboom’, de ‘boom van kennis van goed en kwaad’ in het christelijke paradijs, de bodhiboom waaronder Boeddha zijn verlichting vond en de nemetons (heilige bossen) van Keltische stammen.

In onze laaglandse traditie bestaan er verhalen over bomen als wonderlijke genezer: de koortsboom, de lapjesboom, de spijkerboom, de breukenboom en de Mariaboom. En niet te vergeten, de kinderboom waar de kindertjes vandaan komen.

Ook tegenwoordig figureren bomen nog steeds in verhalen. Denk aan de holle boom waar je drinken en koekjes vindt, in de boeken over Pippi Langkous van Astrid Lindgren. En er zijn de pratende en lopende enten in het boek In de Ban van de Ring van J.R.R. Tolkien. In de film Avatar van regisseur James Cameron zijn de hometree (de ‘thuisboom’) en de tree of souls (boom der zielen) plaatsen waar belangrijke scènes zich afspelen. Een boom lijkt dus noodzakelijk voor elk goed verhaal.
 

Intelligent wezen

Als je dan nog een laag dieper wilt kijken, laat je dan eens door Griekse mythen meevoeren naar de wereld van de dryaden. Dryade betekent ‘boomnimf’ of ‘boomgeest’. De etymologische herkomst van dryade verwijst naar drus, wat ‘eik’ of gewoon ‘boom’ betekent. De dryade staat voor de elementaire en wezenlijke kracht van een boom. Je zou kunnen zeggen dat de boom bezield is en dat deze bezieling als zelfstandig, intelligent wezen te benaderen is. In de Griekse mythologie worden verschillende soorten dryaden genoemd, zoals de hamadryaden als beschermsters van de eik of de Meliae als beschermvrouwen van de es.

Je komt dryaden niet alleen tegen in de Griekse mythologie. Voor de Britse bomensjamaan Dusty Miller zijn dryaden zijn goede vrienden. In zijn traditie duidt dryade op het zielsaspect van de bomen. De dryade zorgt als een overkoepelende hoeder voor zijn eigen boomsoort in een bepaald gebied. Elke boomsoort en daarmee elke dryade kent een bijzondere, eigen kwaliteit. Er worden herkenbare omschrijvingen aan gegeven, zoals de beuk als liefhebbende grootmoeder, de taxus als wijze gepensioneerde professor, de appelboom als geduldige verpleger, de hazelaar als handige whizzkid, etc. Zo wordt de boom een intelligent wezen met wie je een interactie kunt aangaan.

Op basis van deze overwegingen kun je wellicht antwoorden vinden op de vraag waarom jouw voeten je precies naar die ene boom brachten. Misschien herken je dan de boomeigenschap die je hielp om je weg te vervolgen.

Kijk bij je volgende wandeling eens naar de bomen die je ontmoet. Laat je verrassen en inspireren door hun ‘eigen-aardigheden’ en neem hun wijsheid mee op je pad.

Carin Wennink
coach, natuurtolk en verhalenweefster
www.Cawen.nl

CW/mrt2022

/ | \