Zeegodinnen

Vrijdag is Freyadag is Godinnendag. Elke vrijdag een kleine ode aan een godin. 
In het voorjaar en de zomer van 2026 ontstond een reeks over zee- en watergodinnen.

/ | \

💃🏼 Atabey

Atabey of Atabeira is de oermoeder van de Antilliaanse Arawaks of Taíno, de inheemse volkeren van West-Indië. Atabeira wordt vereerd als zemi, een personificatie van de natuur en een voorouderlijke spirit. Ze heerst over horizontaal water, stroompjes, rivieren, meren, de oceaan en het getij. Onder de naam Caguana is ze de geest van liefde.

Haar andere aspect is Guabancex, de geweldadige wilde moeder van storm, vulcanen en aardbevingen.

Artwork: Atabey by Tanya Torres

/ | \

💃🏼 Oshun

Op Bonaire zong ik regelmatig een lied van dankbaarheid voor de Oceaan. Het was het lied zoals Deva Premal het zingt: Ide were were, voor Oshun. 

Oshun is een belangrijke riviergodin van de Yorùbá in Nigeria. Ze is godin van goddelijkheid, het vrouwelijke, vruchtbaarheid, schoonheid en liefde. De Abèbè, een ronde waaier, hoort bij Oshun. Ze is meegereisd naar de Afro-Braziliaanse religies, waar ze de orishá (bovennatuurlijk wezen) is van zoetwater rivieren en watervallen, van voorspoed en rijkdom, van liefde en schoonheid.

Artwork: (br)onbekend

/ | \

💃🏼 Yemaya

De bronnen van de Yorùbá in West-Afrika noemen haar schutsvrouwe van rivieren, vooral de Ogun in Nigeria. Orishá (bovennatuurlijk wezen) Yemaya is moederlijk en enorm beschermend voor haar kinderen, die ze allen zeer liefheeft. Ze zorgt voor hen en neemt hun zorgen weg. Ze hoedt vrouwen en zwangere vrouwen in het bijzonder, brengt heling en overvloed.

Meegereisd naar het Caribisch gebied en het oosten van Zuid-Amerika is Yemaya Koningin van de Oceaan, is ze hoedster van vissers en schipbreukelingen, en staat ze voor het vrouwelijke principe van creatie. Lichtblauw en kristal zijn haar kleuren, zeven is naar getal, zaterdag is de dag die aan haar gewijd is en natuurlijk houdt ze van schelpen, zeedieren en ankers.

Artwork: (br)onbekend

/ | \

💃🏼 Voltumna

Haar naam betekent terugdraaien, veranderen. Ze heeft de macht het verloop van gebeurtenissen te wijzigen en ze draagt de cornucopia van vruchtbaarheid en overvloed. In haar tempel in Volsinii werden de sterren bestudeerd, en het voorbijgaan van tijd werd gemarkeerd door het slaan van een spijker in de muur. Haar priesteressen waren nimfen en sybillen: vrouwen die hoedden over de Wateren, voorspellingen deden, heelmeesters waren. 

Etruskische Voltumna had haar belangrijkste fanum (heilig gebied, ‘tempel’) in het gebied in of rondom het vulkanische Meer van Bolsena, waar water en vuur hand in hand samengaan. Soms wordt ze Norzia of Nurtia genoemd. Later, bij de Romeinen, werd ze Vrouwe Fortuna, godin van het lot, met ook een hoorn des overvloeds en een zonnerad. Wellicht leeft ze vandaag de dag nog steeds onder ons, vermomd als Santa Christina, schutsvrouwe van de streek rondom het Meer van Bolsena en patrones van de Wateren.

Artwork: Etruscan Bronze Priestess, 2e eeuw BCE
Photocredits: Christie’s

/ | \

💃🏼 Amphitrite

In Italië zag ik een schilderij met (ik dacht) Poseidon vanwege de drietand die hij vasthield. Ik dook in zijn verhaal en vond haar: Amphitrite.

Godin van de zee, koningin van de zee. Neride of een Oceanide, maakt niet uit. Kleindochter van goden: Gaia, Aarde Moeder, en Uranus, Hemel Vader. Dochter van Titanen: Tethys, moeder van riviergoden, en Oceanus, god van de grote rivier die de hele wereld omvat. Of dochter van zeegodin Doris en ‘Oude Man van de Zee’ Nereus, ook zeegod. Maakt ook niet uit. Griekse verhalen zijn ingewikkeld.

Amphitrite wordt niet zo veel genoemd, meestal als ‘vrouw van Poseidon’. Hij is god van de zee, stormen, aardbevingen en paarden. Zij is moeder van vissen, zeehonden en dolfijnen, en ook zeemonsters. Ze is de moeder van Triton, die weergegeven wordt als meerman met twee vissenstaarten en een schelp als instrument waarop hij blaast.

Maar ergens wordt Amphitrite genoemd als een van de ‘grootste godinnen’, waardoor ik het gevoel krijg dat zij er was vóór hem, voor Poseidon het verhaal overnam. Zíj was degene die stormen kon maken of de golven en de wind kon kalmeren. Amphitrite, de godin van de Griekse wateren.

Artwork: kylix (drinkschaal) met een scène waar Amphitrite Theseus ontvangt in het onderwaterpaleis van zijn vader Poseidon. Theseus wordt aangekondigd door Athena en gedragen door een god met vissenstaart, waarschijnlijk Triton.

Uit 500-490 BCE, nu in Musée du Louvre

Bron: theoi.com

/ | \

💃🏼 Thalassa

In een land met eilanden zijn er meer godinnen van de zee. De Grieken kenden ook Thalassa. In een van de Griekse verhalen is Thalassa of Mare de zus van Terra (Aarde) en Caelus (Hemel). In twee andere Griekse verhalen wordt er na storm op de zee gemopperd. Haar antwoord is eenvoudig: “Het ligt aan de wind. Zonder de wind ben ik van nature zo kalm en veilig als het land.”

Artwor: Thalassa, uit 578, Kerk van de Apostelen, Madaba, Jordanië
Bron: universes.art

/ | \

💃🏼 Salacia

Zoals dat dan gaat met die Grieken en Romeinen, hebben Griekse Amphitrite en Thalassa een Romeinse zuster: Salacia. Salacia wordt weergegeven als mooie nimf, in koninklijke gewaden en gekroond met zeewier. Ze reist in een parelmoeren schelp, voortgetrokken door dolfijnen. Salacia betekent de wijdse, open zee, en soms wordt het kort vertaald als de zoute. Salacia heerst over kalme, open zee en het zonovergoten aspect van de zee. 

Artwork: Neptunus en Salacia, mosaiek, Herculaneaum, 1e eeuw

/ | \

💃🏼 Tiamat

Twee weken geleden kwam Griekse Thalassa voorbij. Haar naam zou verbonden zijn aan de Mesopotaamse oerzeegodin Tiamat. Zij is de kosmische oceaan, die samen met Abzû, het grondwater, het Babylonische pantheon voortbrengt. Tiamat wordt weergegeven als een monsterlijke zeedraak, en ze is omgeven door monsterlijke verhalen. Toch is zij het die het Tablet van Lotsbestemmingen bezit. Een andere naam voor haar is Ummu-Hubur: Moeder Waterloop die alle dingen vormt. 

Artwork: afdruk van rolzegel met afbeelding van een scheppingsverhaal met Tiamat als zeedraak, 900-750 BCE; zegel nu in British Museum, Wikimedia Commons

/ | \

💃🏼 Namaka

Op speurtocht naar zeegodinnen vind ik in vele culturen vooral zeegoden. Op Hawaii vind ik gelukkig weer een vrouwe: Namaka. Ze is de oudere zuster van vulkaangodin Pele. Samen belichamen ze de natuur: vuur en water, vernietiging en vernieuwing. Van Namaka wordt verteld dat ze er uit ziet als de zee: het ene moment sereen, het volgende woest en stormachtig. Haar lange haren bewegen als de golven, haar huid glinstert als nat koraal. Namaka is niet alleen beschermster van de zeekrachten, maar treedt ook op als gids en beschermer van zeevaarders en -reizigers.

Artwork: Namaka by Julia Cellini, Moonglow Gallery

/ | \

💃🏼 Mazu

Mazu of Ma-tsu wordt gezien als een Chinese zeegodin. Ze begon als Lin Mo-niang, een tiende-eeuwse vissersdochter en shamanka in Fujian, een provincie aan de kust. Van jongs af aan heeft ze een hechte band met de zee en ze verricht vele reddingen. Na haar dood wordt ze als hoedster van zeevaarders, zeemannen en vissers aanbeden. 

Mazu betekent voormoeder, grootmoeder, moeder. Ze krijgt meer titels, ik neem aan om haar welwillendheid af te roepen: waardevolle vrouwe, vrouwe van helder geloof, zuiver vertrouwen, en behulpzaam antwoord, briljante weerkaatser, grootmoedigste vriendelijkheid, universele heilbrenger, hemelse prinses, koningin van de hemel. 

Maar: als je haar voor een noodgeval aanroept, doe dat dan bij haar gewone naam. Als je een van haar officiële titels gebruikt, voelt Mazu zich misschien verplicht om zich uitgebreid te verzorgen en te kleden zoals het bij haar status past. Aanroepen bij haar gewone naam gaat sneller.

Artwork: Mazu by jefea

/ | \

💃🏼 Tsovinar

Deze zomer speur ik naar zee- of eigenlijk oceaangodinnen, en voor deze binnenzeegodin maak ik graag een uitzondering. Als ik op de wereldkaart kijk, ligt Armenië tussen de Zwarte Zee en de Kaspische Zee, en een stukje verderop Middellandse Zee, Rode Zee en Perzische Golf. Haar naam trok het eerst mijn aandacht: Tsovinar. 

Tsovinar is de Armeense godin van water, zee en regen. Haar naam betekent dochter van de zeeën, vrouwe van het meer, nimf van de zee, spirit van de zee of licht van de zee. Tsovinar wordt verbonden met de hemelse wateren of de oeroceaan, daar waar de regen verzamelt. Tsovinar is de furieuze stormgodin, die op haar paarden door de wolken danst om storm op te roepen. 

Ook mooi: behalve als godin wordt ze in de Armeense epische verhalen ook gezien als voormoeder Covinar. Deze vrouwe wordt zwanger van een hele reeks helden door het drinken van een witte vloeistof uit de Kat’nov haxpür (de Melkachtige Fontein).

Artwork: Tsovinar, Lady Coming out of the Water
by Khachatur Hakobyan (1985), in Hrazdan, Armenia

/ | \

💃🏼 Sedna

In een reeks over zeegodinnen mag Sedna niet ontbreken. Ik vind haar namen zo mooi: Arnakuagsak of Arnaqquassaaq; Sassuma Arnaa; Nerrivik; Nuliajuk; Arnapkapfaaluk; Takánakapsâluk of Takannaaluk; met betekenissen als Moeder van de Diepte, Grote Boze Vrouw, Oude Vrouw die in de Zee leeft. Ze wordt weergegeven als grote mooie meermin met lange haren.

Er bestaan vele verhalen over deze reuzengodin van de Inuit, die over de onderwereld Adlivun en de zee heerst. Eén opmerkelijk element komt in elk verhaal terug: op enig moment worden haar vingers afgehakt en deze veranderen in zeehonden, walrussen en walvissen. Om haar gunstig te stemmen, zo wordt in een ander verhaal verteld, reist de angakkuq (sjamaan) naar de zee om haar haren te wassen en te kammen. Daarna geeft ze de dieren vrij die de stam nodig heeft om te jagen en te overleven. 

Artwork: Sedna, beeld in National Museum of Finland, bron wiki

/ | \

💃🏼 Vellamo

In de runeliederen rijst Finse Vrouwe van Water Vellamo op uit de wateren. Met haar borst op het gras luister ze naar held  Väinämöinen, terwijl hij de kantele bespeelt en met zijn magische stem liederen zingt. Ze is een vrouwe die koeien houdt, maar dat zijn natuurlijk eigenlijk vissen. Vissers aanbidden haar, voor een goede vangst en veilige thuiskomst. De nixen, kleine plagerige watergeesten, zijn haar kinderen. 

Haar namen betekenen Vrouwe van het Water, Moeder van de Zee, Moeder van de Boot. Op het wapen van Päijät-Häme, een regio in Zuid-Finland, staat ze afgebeeld als een meermin met lange golvende haren, haar ene hand in de zij en een koekoek losgelaten uit de andere hand.

Artwork: Vellamo op de vlag van Päijät-Häme

/ | \

💃🏼 Rán

Noordse zeegodin Rán is vrouwe van de zee en de diepte, van zeestormen en ondergelopen land. Ze wordt weergegeven met een net, en er wordt gezegd dat haar naam diefstal of plunder betekent. Samen met zeegod Aegir heeft ze negen dochters, de golvendochters of barenmeiden: Rijzer, Rollende Golf, Schuimvlok, en meer prachtige zeenamen. 

Het donkere haar van deze vrouwe sleept over de grond en is verbonden met het zeewier in alle noordelijke oceanen. Rán is een vrouwe van de dood, en zeemannen dragen een gouden munt bij zich om aan haar te offeren als ze haar hal binnengaan. Als ze de verdronken zeelui beu is, stuurt Rán hen door naar Helheim, het dodenrijk van Hella.

Maak voor Rán een zandkasteel. Gewoon om te laten weten dat je van haar zee houdt.

Artwork: Rán met haar net, artist unknown

/ | \

💃🏼 Nehalennia

Lest best. Ik eindig de oceaan- en zeegodinnenreis van dit seizoen met een persoonlijke favoriet: Nehalennia, godin van eigen bodem. Deze Keltisch/Germaanse of nog oudere (Doggerland?) godin hoedt over de Noordzee. Misschien horen de Schelde en de Rijn ook wel onder haar hoede. 

Nehalennia wordt weergegeven op de boeg van een schip of gezeten op een hoge zetel. Ze heeft een (helle)hond aan haar zijde en draagt een mand appelen op haar schoot. Ze draagt een lang gewaad, met daarover een kortere mantel en daar nog een pelerientje (schoudermanteltje) over. Ze is de enige Dame die met dit (Zeeuwse!) kledingstuk wordt weergegeven. Soms wordt ze als drievoudige godin weergegeven, zoals de matronen.

Haar naam is voer voor hartstochtelijke discussies. Iets met nevel, nat, water, hemel, hullen, leiden, schijnen, schenkster, dichtbij, wat zou kunnen leiden tot leidster, stuurvrouw, zij die het schip veilig over zee loodst.

Nehalennia van de Noordzee wordt door zeelui, reders, handelaren en reizigers geëerd en gedankt bij voorspoedige overtochten. Honderden votiefaltaren uit de 2e eeuw, gevonden in provincie Zeeland, zijn gewijd aan Nehalennia als dank voor haar hulp. 

Moge haar westenwind je voorspoedig naar overvloed voeren.

Artwork: Nehalenia by Art Carving Shop
https://artcarving.store/

/ | \

/ | \